Vrnjačka banja

Kraljica srpskih banja i festivalska prestonica Srbije

Vrnjačka banja decenijama ponosno i zasluženo nosi titulu kraljice među srpskim banjama. Ovo je jedna od najposećenih destinacija u Srbiji, a blagodeti boravka u Vrnjačkoj Banji prepoznate su i priznate odavno.

Vrnjačka Banja se nalazi u centralnoj Srbiji, oko 200 km južno od Beograda. Banjsko naselje nalazi se delom na blagim obroncima planine Goč prema Zapadnoj Moravi i delom u pitomim dolinama Vrnjačke i Lipovačke reke. Banja je dobro povezana sa svim krajevima Srbije. Dobrim lokalnim putevima povezana je i sa svojim šumsko-planinskim zaleđem koje čini široko područje očuvane prirodne sredine. U ovaj kompleks spadaju Kopaonik, Stolovi, Željin i Goč.

Obližnje planine povoljno utiču na mikro klimu Vranjačke Banje tako da su leta ovde umereno topla, a zime snegovite bez velikih mrazeva što ovo popularno turističko mesto čini idealnim za boravak domaćih i stranih turista tokom čitave godine. Stalni gosti ovog mesta slažu se da je Banja možda najlepša u jesen kad divno banjsko šetalište smešteno pored reke prekrije zlatno lišće, a raskošna priroda okolnih šuma bude prebojena najlepšim jesenjim bojama.

Duga lečilišna tradicija i razvoj Vrnjačke banje

Vrnjačka Banja ima veoma dugu lečilišnu tradiciju. Ove prostore naseljavali su najpre keltski Skordisci.  U vremenu od drugog do četvrtog veka Rimljani su na Vrnjačkom toplom mineralnom izvoru izgradili svoje lečilište AQUAE ORCINAE. O ovom periodu svedoče arheološki nalazi u užem jezgru rimske banje – rimski izvor tople mineralne vode (Fons Romanus), bazen za kupanje, kao i kovani novac koji je zbog različitih verovanja ostavljan u lekoviti izvor. Na lečenje na banjskim toplim mineralnim izvorima tada su dolazili legionari i romanizovana plemenska aristokratija starosedelaca. Rimski izvor pronađen je prilikom kaptaže vrnjačke tople mineralne vode 1924. godine.

Veruje se da su u srednjem veku za lekovitost vrnjačkih voda znali i novonaseljeni Sloveni. Nema podataka da su vrnjačke mineralne vode bile u upotrebi nakon turskog osvajanja Balkana. Kako nam o prošlosti kraljice među banjama u Srbiji svedoče pisani izvori, nakon oslobađanja od Turaka, početkom 19. veka, knjaz Miloš je angažovao saksonskog geologa barona Herdera da ispita mineralne izvore u Srbiji. Tad je ispitana i vrnjačka topla mineralna voda, a postoje i podaci da su meštani sela Vrnjci sredinom 19. veka ovu vodu koristili za kupanje, piće i lečenje.

Istorija moderne banje

Istorija moderne banje u Vrnjcima vezuje se za 1868. godinu. Kruševački okružni načelnik, Pavle Mutavdžić, tada je sa nekoliko viđenih ljudi iz Kruševca i okolnih mesta formirao Osnovatelno fundatorsko društvo kiselo-vruće vode u Vrnjcima. Te godine izvršena je kaptaža dva izvora tople vode, a počela je i izgradnja kupatila i drugih banjskih objekata. Osamdesetih godina Banja je prešla u ruke države i počela da se razvija u moderno lečilište. Izgrađena je i vila generala Jovana Belimarkovića, namesnika kralja Aleksandra Obrenovića. Narodna gostionica Koste Petrovića Rakice počela je da radi 1885. godine, a ovaj objekat smatra se kamenom-temeljcem razvoja turističke Vrnjačke Banje.

„Biće ovo mesto nadaleko čuveno po svojoj lekovitosti, iz godine u godinu sve više posećivano, u njega bi valjalo ulagati“, smatrao je tada ovaj nesvršeni student medicine u Beču, a mi danas samo možemo potvrditi da su njegove proročke reči bile istinite i da je bio potpuno u pravu.

Prostor oko ove gostionice bio je lepo uređen, sa cvetnim lejama i travnjacima, pa se može smatrati začetkom raskošnog gradskog parka koji danas cvetnim lejama, uređenim površinama i raznolikošću biljnih vrsta privlači posetioce iz Srbije i sveta. Ova gostionica bila je dugo ponos Vrnjačke Banje. Srušena je 1928. godine, odlukom banjske uprave, zbog „manjka reprezentativnosti za moderni razvoj Vrnjačke Banje“.

Vremenom, imućni ljudi iz okolnih gradova počeli su u Vrnjačkoj Banji da podižu svoje pansione i vile, uređena je centralna banjska zona, a sredinom devedeseth godina sačinjen je i prvi regulacioni plan Vrnjačke Banje.

Uspon Banje i sve veći broj posetilaca

Vrnjačka Banja je naročiti uspon doživela u godinama pred balkanske ratove. U tom periodu izgrađen je veliki broj modernih pansiona, novo kupatilo, radio je jedan bioskop i bila planirana izgradnja drugog, a broj posetilaca rastao je iz godine u godinu. Pred balkanske ratove pored Vrnjačke Banje prošla je pruga Stalać-Požega, čime Banja postaje odlično povezana sa većinom većih gradova u Srbiji.

Prvi svetski rat doneo je stagnaciju u razvoju Vrnjačke Banje, a 1915, godine po banjskim pansionima bilo je smešteno nekoliko savezničkih bolnica. Nakon završetka rata Banja ponovo beleži uspon u broju posetilaca, podižu se moderne vile, sanatorijumi, uređuju banjski parkovi, podignuto je moderno kupatilo… Tridesetih godina dvadesetog veka u Banji je počeo i da se razvija kulturni život – organizuju se koncerti, gostovanja renomiranih pozorišta, osnovano je Turističko društvo „Goč“. Zanimljiv je podatak da je 1935. godine u Banji bilo čak 257 vila, a da je te godine u ovom lečilištu boravilo više od 28 hiljada gostiju – najviše u odnosu na sva turistička mesta u Jugoslaviji. Nakon Drugog svetskog rata pacijente je u Banju slala država, a veliki broj ekskluzivnih banjskih objekata je bio zatvoren.

Pedesetih i šezdesetih godina dvadesetog veka Vrnjačka Banja doživljava ponovni procvat – grade se novi objekti i raste broj posetilaca. Najveću posetu Banja je imala osamdesetih godina.

Mineralni izvori i Vrnjačka Banja danas

Vrnjačka Banja danas raspolaže smeštajnim kapacitetima od preko 15.000 ležaja u hotelima, zdravstvenom centru privatnim apartmanima. Stranim i domaćim turistima u Banji dostupni su hoteli visoke kategorije,sa bazenima, SPA i velnes sadržajem, ali i sportskim sadržajima i kongresnim dvoranama, pa je Vrnjačka Banja, pored toga što predstavlja idealno mesto za oporavak, relaksaciju i uživanje, pogodna i za razvoj sportskog i kongresnog turizma.

Vrnjačka Banja ima 7 poznatih izvora mineralnih voda: „Topla voda“, „Snežnik“, „Slatina“, „Jezero“, koji se koriste za balneološku terapiju, i „Beli izvor“, „Borjak“ i „Vrnjačko vrelo“. Voda sa dva izvora koristi se za flaširanje stone mineralne vode.

„Topla voda“ je najstariji i najpoznatiji izvor mineralne vode. Voda sa ovog izbora spada u grupu alkalnih ugljenokiselih homeotermi, a temperatura joj je 36.5 stepeni. Voda sa mineralnog izvora „Snežnik“, sa temperaturom od 17 stepeni je počela da se upotrebljava za lečenje po završetku Prvog svetskog rata. Temperatura vode na izvoru „Slatina“ je 14 stepeni, a na mineralnom izvoru „Jezero“ 27 stepeni.

Moderni dijagnostički centri

Razvoj zdravstva u Vranjačkoj Banji ima tradiciju dugu više od 150 godina. Prvi banjski lekar koji je svojim pacijentima preporučivao lečenje u Vrnjačkoj Banji bio je Josif Pančić. Od dvadesetih godina XX veka, kada je Vrnjačka Banja dobila prvi veliki sanatorijum „Sveti Đorđe“, pored upotrebe mineralne vode u zdravstvene svrhe, razvijaju se i veliki centri za hospitalizaciju bolesnika, kao i laboratorije i dijagnostički centri sa najmodernijom opremom. Danas se banjsko lečenje obavlja u Specijalnoj bolnici za lečenje i rehabilitaciju organa za varenje i šećerne bolesti „Merkur“. Najsavremenijim metodama balneoterapije, fizikalne medicine i rehabilitacije, u ovoj ustanovi leče se bolesnici iz oblasti gastroenterologije, endokrinologije i bolesti metabolizma, urologije, disajnog trakta, kao i nekih kardiovaskularnih, ginekoloških i reumatoloških oboljenja, bolesti dece koje su indikovane za lečenje u Vrnjačkoj Banji i bolesti iz oblasti sportske medicine.

Bogata ponuda i mesto jedinstvenog festivalskog programa

U Vrnjačkoj Banji se tokom cele godine održavaju brojne manifestacije a turističkih atrakcija je mnogo. Počevši od prelepih parkova, cvetnih rundela, bajkovitih drvoreda, Japanskog vrta, Parka vrnjačkih velikana, Parka sećanja, Avantura parka, preko Mosta ljubavi i ZOO vrta “Vrnjci”, do Avanturističkog centra i Akva parka “Raj”, Vrnjačka Banja posetiocima nudi široku paletu lokaliteta i turističkih atrakcija koje gostima Banje garantuju uspomene koje se pamte čitavog života.

Tokom cele godine, a naročito u letnjim mesecima kada je turistička sezona u punom jeku, Vrnjačka Banja pored lekovite vode, svežeg i okrepljujućeg vazduha i predivne prirode, svojim posetiocima nudi raznovrstan i bogat kulturni i zabavni program.

Vrnjački karneval, koji je uz Festival trubača u Guči i Egzit u Novom Sadu najveća manifestacija u Srbiji, predstavlja krunu dešavanja tokom sezone. Svake godine Vrnjački karneval tokom nedelju dana u julu okupi više od dvesta hiljada posetilaca koji mogu uživati u velikom broju maskembala, koncerata, predstava, različitih festivala i sportskih dešavanja. Centralni događaj je Velika međunarodna karnevalska povorka u kojoj učestvuje mnogo karnevalskih grupa iz celog sveta. Dobar provod i zabava tokom ovih dana u Vrnjačkoj Banji su zagarantovani.

Ovaj karneval ponosni je nosilac i priznanja “Turistički cvet”, za najbolju turističku manifestaciju, koje dodeljuje Turistička organizacija Srbije.

Lovefest je još jedan značajan festival u Vrnjačkoj Banji koji svake godine privuče veliki broj gostiju iz zemlje i inostranstva. Ovaj festival ima za cilj da promoviše muziku, umetnost i urbanu kulturu mladih, a ima tradiciju od 2007. godine, kada je počeo kao žurka Love bridge. Lovefest je 2012. godine bio priznanje Ministarstva omladine i sporta kao najveći omladinski festival u zemlji.

Manifestacija „Poljubi me“, „Na Desankin dan“, „Most matematike“, „Zlatne niti“, Sećanje na velikane srpskog glumišta, Festival filmskog sceranija, Festival klasične muzike „Vrnjci“, Internacionalni festival pozorišta, Festival folklora „Dživdžan fest“ samo su neki od programa (sada već tradicionalnih) u Vrnjačkoj Banji koji svake godine u ovo neverovatno mesto privuku veliki broj posetilaca.

Istraživanje okoline

Šira oblast Vrnjačke banje predstavlja nazanimljivije i najbogatije turističko područje u Srbiji. Ovo je područje sa najznačajnijim spomenicima srpske srednjovekovne kulture – prvenstveno manastirima sa monumentalnim fresko-slikarstvom od kojih je neke UNESKO zaštitio kao svetsku kulturnu baštinu.

Četiri planine u blizini Vrnjačke Banje otvaraju nove mogućnosti za istaživanje i uživanje u prirodnim lepotama gostima ovog mesta. Za one koji se odluče da Vrnjačku Banju posete u zimskim mesecima, na osamdeset kilometara od  Banje nalazi se Kopaonik koji domaćim i stranim posetiocima nudi veliki broj sportskih aktivnosti na snegu. Gostima Banje dostupne su i duge šetnje na svežem vazduhu po fantastičnoj prirodi okolnih brda.

Goč, prepun bujne vegetacije i sa padinama pokrivenim gustim bukovim i četinarskim šumama takođe predstavlja idealno mesto za rekreaciju, uživanje i punjenje baterija. Šetnja, berba šumskih plodova i lekovitih trava samo su neke od aktivnosti u kojima možete uživati na ovoj planini u blizini Vrnjačke Banje.

Tu je i Zapadna Morava, za sve ljubitelje vodenih aktivnosti i ribolova. Svi posetioci Vrnjačke Banje koji vole reku i sportski ribolov mogu uživati i u Podunavačkim barama, koje se nalaze na Zapadnoj Moravi, 10 km od Vrnjačke Banje, gde se održavaju velika sportska takmičenja. Spomen part Popina, Gračac, Gledićke planine, Maglič, manastir Žiča, Studenica, Ljubostinja, Sopoćani, Đurđevi stupovi, još neki su od lokaliteta koji se preporučuju gostima Vrnjačke Banje i koje ne treba zaobići.