Manastir Žiča

Mesto gde je krunisano sedam srpskih vladara

Manastir Žiča je srpski srednjovekovni manastir iz 13. veka. Podigao ga je srpski vladar  Stefan Nemanjić koji je u njemu krunisan za prvog srpskog kralja zbog čega je u istoriji ostao upamćen po imenu Stefan Prvovenčani (ovenčani, tj. krunisan). Stefanova želja je bila da se svi vladari iz dinastije Nemanjića krunišu u Žiči. Za istoriju manastira Žiča izuzetno je važan i Sveti Sava koji je nakon dobijanja samostalnosti srpske crkve u Nikeji 1219. godine odlučio da ovaj manastir postane sedište autokefalne srpske arhiepiskopije.

Crkva crvene boje

Manastir Žiča izgrađen je u okolini današnjeg Kraljeva. Podignut je u Raškom stilu koji je u to vreme bio karakterističan stil u srpskoj arhitekturi. Manastirski kompleks obuhvata glavnu crkvu posvećenu Vaznesenju Gospodnjem (crkva Svetog Spasa), malu crkvu posvećenu svetim apostolima Petru i Pavlu, Eparhijski dom, prodavnicu suvenira i knjižaru, kao i konake u kojima je moguće prenoćiti. Glavna crkva manastirskog kompleksa građena je od kamena i opeke, a prema legendi Sveti Sava je zahtevao da crkva bude u crvenoj boji koja predstavlja krv svetih mučenika stradalih za svoju veru.  Takođe, postoji mit i o ulazima za sve krunisane kraljeve iz loze Nemanjića, kojih je bilo sedam- za svakog krunisanog kralja bi se otvarao poseban ulaz, koji bi odmah nakon toga bio zazidan.

Kulturno blago manastira Žiča

Nakon povratka iz Nikeje, Sveti Sava u Carigradu sakuplja slikare i dovodi ih u Srbiju, čime je otpočeto oslikavanje unutrašnjosti manastira.  Živopisi nastali u ovom vremenu (oko 1220. godine) spadaju u „zlatno doba srpskog slikarstva“. Ovaj stil se u tadašnjoj Evropi najviše približio karakteristikama klasične umetnosti i negovao helenski ideal lepote. Oslikavanje manastira je nastavljeno tokom vladavine kralja Milutina u 14. veku. Freske nastale u prvom sloju lošije su očuvane, pa je danas moguće videti samo njihove delove.

Stradanja i vaskrsenja manastira

Manastir Žiča je tokom istorije više puta bio pljačkan i rušen. Prvo su to uradili Tatari, uz pomoć bugarskog kralja Šišmana. Nedugo zatim, Osmanlijska osvajanja ostavljaju trag i na manastir i manastirski život, pa je tako prema svedočenjima iz tog vremena manastir dugo bio napušten.  Radovi na obnovi Žiče ponovo počinju 1856. godine, a manastir se našao na udaru i tokom Prvog svetskog rata. Nakon ponovne obnove u posleratnom periodu, Nemci su za vreme okupacije Srbije rušili i spalili manastir, a tadašnjeg episkopa Nikolaja Velimirovića odveli u logor. Ponovo obnovljen 1965. godine, manastir je poslednji put stradao od zemljotresa 1987. godine. Nakon ponovne obnove manastira, Žiča je dobila autentičan izgled sa početka 13. veka.

Fasada u restauraciji

Sanacioni radovi na oštećenim delovima fasade crkve Svetog Spasa počeli su 2018. godine. U 2020. godini u potpunosti je uklonjen malter sa Hrama, pa manastir Žiča trenutno nema crvenu boju. Starim sjajem i svojom upečatljivom crvenom bojom, po proceni konzervatora, manastir Žiča trebalo bi da ponovo zasija 2023. godine.

Ženski manastir

Žiča је danas ženski manastir, pa je prenoćište u kompleksu omogućeno samo ženama. Za posetioce je manastir otvoren od 7 do 18 časova (u letnjem periodu – od 1. aprila do 31. oktobra), kao i u zimskom periodu od 8 do 16 časova, dok je duži boravak potrebno prethodno najaviti. U blizini manastira nalazi se i Mataruška banja.